با ورود اندیشههای تجدد و برآمدن گروهی از روشنفکران نوخاسته در عصر ناصری و در جریان جنبش مشروطهخواهی، حداقل در میان گروههایی از ایرانیان مبانی فکری مقاومت دگرگون شد.
منظور از تاریخ گولاگ سرگذشت اردوگاههای کار اجباری شوروی است، یعنی خاستگاه این اردوگاهها در انقلاب بلشویکی، توسعه و گسترش آنها بهمنزلهی بخش اساسی و بنیادین اقتصاد شوروی و فروپاشی آنها پس از مرگ استالین.